Kiedy będąc jeszcze na studiach zaczynałem działać jako freelancer, podejmowałem się każdego zlecenia, byle tylko mieć pracę. Brałem wszystko co zaproponował mi klient, byle mieć tylko coś co później można dodać do portfolio. Po pewnym czasie zlecenia miałem jedno za drugim, jeden klient polecał mnie następnemu i tak się kręciło. Klienci byli zadowoleni, a pieniądze płynęły.

Wszystko wydawało się być super. Ale miało to swoje konsekwencje. Im więcej zleceń miałem, tym mniej wolnego czasu. Paradoksalnie, ilość pracy nijak nie przekładała się na moje zarobki. Było tak, że umawiałem się z klientem na $50 za proste zlecenie które później rozrastało się i zajmowało mi tydzień czasu. A nie miałem odwagi zmienić ceny aby nie stracić klienta.

Od moich początków minęło już 5 lat i kiedy teraz patrzę w przeszłość widzę ile błędów wtedy popełniłem. Teraz wydają mi się absurdalne, ale wtedy dałbym wiele aby tylko mieć pracę. Nawet za darmo. Ale jestem absolutnie pewny że każdy freelancer spotkał się z tym co zaraz napiszę. Co gorsza, większość z nich nadal popełnia te same błędy które ja kiedyś popełniałem.

Poniższy tekst powstał na bazie inspiracji ze strony 10 Absolute „Nos!” for Freelancers i mojego kilkuletniego doświadczenia jako freelancer. Nauczyłem się mówić „NIE” i przyniosło mi to zdecydowanie więcej korzyści niż gdybym mówił „TAK”. Poniżej znajdują się sytuacje kiedy zawsze mówić „NIE” i to niezależnie od tago jaki klient by to nie był i jak bardzo jestem z nim związany.

1. Zrób dla mnie projekt layoutu a my wybierzemy najlepszego designera. NIE

Sam dałem się na to nabrać kiedy zaczynałem jako freelancer. Wykonałem pracę, poświęciłem swój czas i jeszcze nie dostałem zapłaty. Za to dostałem bezcenną lekcję. W najgorszym scenariuszu klient wykorzysta Twoją pracę a Ty nie dostaniesz ani grosza, bo wie że i tak nie masz podstaw prawnych aby mu coś zrobić. Ten scenariusz zdarza się rzadko, jednak nie można go wykluczyć. Najbardziej prawdopodobne jest to że stracisz tylko czas.

Rozwiązanie: Nigdy nie wykonuj pracy, jeśli nie jesteś pewny że klient Ci zapłaci – ta zasada odnosi się do każdego rynku, dlaczego w Twoim przypadku miało by być inaczej? Żadna firma nie będzie pracowała za darmo przed podpisaniem umowy, a po podpisaniu i tak wymaga wpłacenia zaliczki zwykle w wysokości 50%.

2. Znaleźliśmy kogoś kto zrobi dla nas tę stronę znacznie taniej. Czy obniżysz swoją cenę? NIE

Istnieje wiele firm, które wierzą że można zrobić stronę za 100zł. Pamiętam kiedy byłem w pewnej firmie porozmawiać o wdrożeniu strony internetowej. Strona miała być w 100% dynamiczna, taka aby można było w niej wszystko zmienić z panelu admina, od grafiki, poprzez menu, aż po treść. Kiedy podałem swoją cenę pani zrobiła TAAAAAKIE oczy jak w reklamie Danio i powiedziała „My mamy na tą stronę przeznaczone 300zł”. Zostawiłem swoją wizytówkę w razie gdyby firma zmieniła zdanie i poszedłem do domu.

Rozwiązanie: Jeśli klient proponuje Ci obniżenie ceny, zrezygnuj. Możesz zrobić mu przysługę, ale pamiętaj że w końcowym rozrachunku tylko Ty na tym stracisz. To jest prosty rachunek: jeśli podwoisz swoje ceny i stracisz przez to połowę klientów, to zarobisz dokładnie tyle samo w połowie czasu. Pomyśl o tym. Musisz znać swoją cenę, być może Twój klient faktycznie znajdzie kogoś kto zrobi to taniej, ale najważniejsze pytanie którego klient pewnie sobie nie zadaje to czy ta strona rzeczywiście będzie dobra? Ze stronami jest jak z samochodem: możesz kupić samochód za 500zł, ale czy chciałbyś nim jeździć?

3. Mam świetny pomysł na biznes, dzielimy się 50/50 – Ty robisz stronę ja zajmę się resztą NIE

Kiedy czytam takie ogłoszenia mam ochotę powiedzieć im prosto w oczy że ich biznes jest do… niczego. A 50% z zera to nadal zero. Szansa że ten biznes wypali jest tak niewielka że równie dobrze mogliby zapytać czy zrobię im stronę za darmo. Aby biznes odniósł sukces trzeba czegoś znacznie więcej niż tylko „mam świetny pomysł”. Ci ludzie myślą że jak serwis aukcyjny to super nowatorski pomysł i na pewno odniesie globalny sukces internetowy. Oczywiście. Już odniósł sukces. Ale spróbuj jeszcze pokonać konkurencję. Allegro odniosło sukces, ale sukces jest nie do powtórzenia. Nawet tak wielki serwis jak e-bay nie może się równać na polskim rynku z Allegro, które było pierwsze.

Rozwiązanie: nie zajmuj się takimi ofertami. W większości składają je ludzie którzy nie mają pojęcia o rynku. Nie mają też funduszy i liczą na amerykański sen że od zera można zostać milionerem.

4. Zapłacę Ci po wykonaniu zlecenia (oczywiście bez umowy) NIE

Jak już pisałem w punkcie 1 – żadna firma nie poszłaby na taki układ. Jeśli zrobisz coś dla klienta za co zapłaci Ci po skończeniu zlecenia, to już jesteś na przegranej pozycji. Klient do końca może Cię szantażować że nie zapłaci Ci jeśli nie zrobisz tego a tego, a później jeszcze okazuje się że trzeba zrobić to i to. A tamto też można by jeszcze poprawić i tak w kółko. A czy za tą dodatkową pracę odważysz się zwiększyć cenę o 100% bo tyle więcej pracy włożyłeś? Już widzę jak mówisz to klientowi a on na to z uśmiechem „mam kogoś innego kto zrobi mi stronę taniej”. I co wtedy?

Rozwiązanie: zawsze stosuj zasadę ograniczonej odpowiedzialności – podpisuj umowę, bierz zaliczkę. Jeśli nie masz możliwości podpisania umowy, zrób coś małego dla klienta i wtedy weź zaliczkę. Szczególnie jeśli jesteś początkującym freelancerem, Twój klient nie będzie miał do Ciebie zaufania. Bo na rynku jest mnóstwo dzieciaków którzy tylko mówią że zrobią, a dasz im kasę i tyle ich widziałeś. Twoi klienci też mają tą świadomośc i oczywistym jest że nie chcą wyrzucić pieniędzy w błoto. Musisz zobowiązać klienta, nie może być tak że tylko Ty masz zobowiązania a klient może zrobić co chce. Jeśli tak jest – przegrałeś.

5. To jest zlecenie na wczoraj, zależy mi na tym jak najszybciej, zrobisz to przez weekend? NIE

Kiedy klient wie, że raz się poświęciłeś, na pewno wykorzysta to przy pierwszej okazji. Dokładnie tak samo jak w życiu. Nie obiecuj klientowi że coś dla niego zrobisz jeśli musisz poświęcić na to swój wolny czas. Możesz podjąć się tego zlecenia, ale pamiętaj że musisz wtedy odłożyć wszystko inne, bo zlecenie jest „na wczoraj”. A wtedy cierpią inni klienci.

Rozwiązanie: Większość klientów którzy chcą coś „na wczoraj” liczy, że zrobisz to za darmo! Osobiście stosuję taką zasadę, że owszem, pracuję przez weekend. Ale moje stawki są wtedy równe 200% normy. Zadziwiające jak wiele klientów twierdzi wtedy że może poczekać a zlecenie nie jest tak pilne. A Ci którzy płącą – dostają gotowy projekt „na wczoraj”

6. Oczywiście wszystkie prawa do wykonanego projektu przechodzą na naszą firmę? OCZYWIŚCIE ŻE NIE

Bardzo częsta praktyka – w umowie zawarta jest klauzula o przeniesieniu praw autorskich na odbiorcę projektu (klienta). Pamiętaj że nie musisz się godzić na umowę która jest dla Ciebie niekorzystna, a ta zdecydowanie jest niekorzystna i to BARDZO! Jeśli zgodzisz się na taką umowę, dosłownie oddajesz wszystko co zrobiłeś klientowi i nie masz do tego żadnych praw. Załóżmy że zrobiłeś sklep internetowy. Wiadomo że layoutu już nigdzie raczej nie użyjesz, ale cały kod na którym działa sklep w przyszłości będziesz musisz pisać od nowa. Jeśli klient nalega na przeniesienie praw, przelicz czy będzie Ci się to opłacało. Policz swoją stawkę godzinową razy ilość godzin która jest potrzebna aby napisać kod. Wyszła niezła sumka. Dolicz ją do umowy.

Rozwiązanie: Nie zgadzaj się na odebranie sobie praw. Swój kod wykorzystujesz w wielu innych projektach, oszczędzając mnóstwo czasu. Twói klienci muszą wiedzieć że kod który im dajesz też nie jest pisany tylko dla nich i został już wcześniej użyty, a nowy kod będzie użyty w przyszłych Twoich projektach. Ja jestem dumny z jakości mojego kodu i czasu w jakim jestem w stanie dostarczyć gotowy projekt. Nie byłoby to możliwie, gdybym za każdym razem pisał kod od nowa. Klient płaci za implementację kodu, nie za sam kod. Możesz podpisać umowę aby klient miał prawo do modyfikacji kodu i wykorzystania, ale właścicielem jesteś tylko Ty, nie pozwól sobie tego zabrać.